Krótko o rodzajach łupieżu i składnikach szamponów przeciwłupieżowych

Łupież, który pojawia się na owłosionej skórze głowy może być łupieżem zwykłym lub łupieżem tłustym (łojotokowym), inne partie ciała może natomiast zaatakować łupież pstry.
Po czym rozpoznać poszczególne rodzaje łupieżu i jak leczyć taki łupież?

Łupież zwykły (suchy lub pospolity)

Tak jak napisałam pojawia się na owłosionej skórze głowy, choć w niektórych, nasilonych postaciach tego łupieżu może objąć również okolice brwi i rzęs. Łupież zwykły (Pityriasis simplex) przejawia się w postaci charakterystycznego 'śniegu' osypującego się ze skóry na nasze barki, ramiona, plecy. Łuski w tym łupieżu są białe, szarawe lub srebrzyste. Łupieżowi temu towarzyszą stany zapalne i niekiedy może pojawić się świąd. Wbrew pozorom temu typowi łupieżu również towarzyszy łojotok czyli wzmożone wydzielanie łoju. Z takim łupieżem możemy próbować radzić sobie przy pomocy szamponów – kosmetyków takich jak Head&Shoulders, który zawiera aktywny cynk zbawienny dla skóry głowy, ale lepiej od razu sięgnąć po szampon leczniczy. H&S może nie poradzić sobie z intensywnym łupieżem.

Łupież tłusty

Łupież tłusty pojawia się przy bardzo nasilonym łojotoku. Łuski łupieżu nie opadają wtedy tak swobodnie jak w łupieżu suchym. Łupież tłusty (Pityriasis steatoides) charakteryzuje się tym, że naskórek zlepia się tworząc żółtawe bądź szarawe tłuste łuski. Łuski te nie odpadają tak łatwo, a wręcz przylegają do skóry i włosów. Stany zapalne i świąd pojawiają się w tym łupieżu bardzo często. Tłuste łuski są też zagrożeniem dla naszych włosów. Z tym łupieżem wygramy jedynie przy pomocy leczniczych szamponów, konieczne jest zastosowanie keratolitów i wszystkich tych aktywnych składników, o których pisałam w poprzednim poście.

Łupież pstry

Umiejscawia się na gładkiej skórze tj. najczęściej w okolicach karku, ramion, pleców lub w górnych rejonach na klatce piersiowej. Może też pojawić się na kończynach górnych i w okolicy ud. Łupież pstry wygląda jak białawe lub czerwonobrązowe plamy. Ich średnica sięga nawet kilku centymetrów, choć najczęściej są to zmiany o średnicy kilku milimetrów. W tym łupieżu konieczne jest stosowanie leków, a szampony lecznicze (które oczywiście można stosować również do mycia skóry nieowłosionej) najczęściej zastępuje się maściami do stosowania miejscowego. Czasami dermatologia sięga po leczenie doustne.

Przewodnik po składnikach szamponów przeciwłupieżowych

Cyklopiroks – ma właściwości grzybobójcze. Oddziałuje na grzyby dermatofilne oraz na drożdżaki z gatunku Malassezia furfur. Cyklopiroks wykazuje też działanie przeciwbakteryjne, szczególnie silne na bakterie typu Staphylococcus aureus i Streptococcus epidermisis. Działa też przeciwzapalnie.
Dziegcie – hamują proces przyrastania naskórka poprzez zahamowanie procesu proliferacji keratynocytów. Działają przeciwzapalnie i kreatolitycznie czyli są pomocne w usuwaniu nawarstwiających się łupieżowych łusek w łupieżu tłustym.
Dwusiarczek selenu – jest związkiem o właściwościach przeciwgrzybiczych, działa więc na źródło problemu czyli grzyby Malassezia furfur, poza tym (co w przypadku łupieżu jest nie mniej istotne) hamuje procesy złuszczania naskórka (hamuje proces podziału komórek tj. mitozę).
Glikokortykosteroidy – wykorzystywane w lekach przeciwłupieżowych ze względu na swoje właściwości przeciwzapalne mają dosyć złożone działanie, bo z jednej strony leczą, z drugiej mogą przyspieszać procesy proliferacji grzybów tj. ich namnażanie.
Inhibitory kalcyneuryny – mają podobne działanie przeciwłupieżowe tj. przeciwzapalne i przeciwświądowe jak glikokortykosteroidy, tyle tylko że nie powodują skutków ubocznych w postaci intensyfikacji namnażania drożdżaków.
Kwas mlekowy ułatwia procesy złuszczania czyli usuwania zrogowaciałego naskórka. Doskonale nawilża też jego warstwę rogową.
Kwas salicylowy – bardzo ciekawy związek (wykorzystywany między innymi w leczeniu łuszczycy), na łupież działa keratolitycznie, ale tylko w stężeniu od 3 do 5 %. Poza tym ma dobre właściwości antyseptyczne.
Kwas undecylenowy likwiduje grzyby powodujące łupież.
Mocznik w szamponach przeciwłupieżowych powinien występować w stężeniu powyżej 10% wtedy działa keratolitycznie. Oprócz tego, jako środek kondycjonujący zatrzymuje w skórze (a właściwie w naskórku) wodę poprawiając w ten sposób jego nawilżenie i tworząc a raczej wzmacniając tzw. barierę naskórkową.
Związki siarki wykazują bardzo szerokie spektrum działania, bo oprócz właściwości przeciwgrzybiczych wykazują też działanie przeciwzapalne, oraz keratolityczne (bądź keratoplastyczne – w zależności od stężenia).

Oprócz wymienionych wyżej składników leki przeciwłupieżowe i szampony na łupież mogą zawierać również inne substancje, w tym wiele wyciągów z roślin o właściwościach kondycjonujących i wzmacniających odporność skóry na łupież i powodujące go drożdżaki.

Czym leczyć łupież?

Leczenie łupieżu można przeprowadzić wieloma preparatami leczniczymi. Na rynku jest ich coraz więcej, a większość z nich ma formę szamponów, choć wśród środków przeciwłupieżowych trafiają się i toniki i płyny, a nawet kremy i maści do stosowania miejscowego, na skórę głowy. To, czym będziemy leczyć łupież zależy w zasadzie od nas, pamiętajmy jednak, że uporczywy łupież łatwo pomylić z innymi chorobami skóry głowy, a w takim przypadku sami sobie z chorobą nie poradzimy.
Jeśli łupież daje się nam we znaki koniecznie powinniśmy udać się do dermatologa, on dobierze najwłaściwszą kurację.
Wracając jednak do leków: i ogólnodostępne środki i preparaty przeciwłupieżowe dostępne na receptę możemy podzielić na leki i preparaty cytostatyczne, keratolityczne i przeciwgrzybicze, oraz środki, które kondycjonują skórę. Wśród tych ostatnich znajdą się m.in. popularne kosmetyki przeciwłupieżowe, choć rynek oferuje nam również bardziej złożone, zaawansowane i profesjonalne preparaty i środki kondycjonujące.

Podstawowe zasady leczenia łupieżu

Większość dostępnych na rynku preparatów przeciwłupieżowych ma złożony skład. Nie jest więc tak, że skupiają się jedynie na jednym rodzaju leczenia / oddziaływania na skórę. Producenci opracowują je tak, by w ramach jednego preparatu dobrać kilka efektywnie działających i dobrze współgrających ze sobą składników, o to by dany preparat wykazywał jak najszersze spektrum działania.
W ten sposób otrzymujemy zestawy leków blokujących wszystkie możliwe faktory wywołujące łupież i drogi rozwoju choroby (namnażania się grzybów) i zapobiegające nawrotom tej dolegliwości. Poza tym dzięki złożonemu składowi ograniczona zostaje możliwość utraty wrażliwości na pewne składniki leku, nawet jeśli stracimy wrażliwość na jeden, pozostają inne, które zadziałają leczniczo.
Jak już wspomniałam większość środków przeciwłupieżowych to przyjazne w użytkowaniu szampony. Dla osiągnięcia pełnej ich skuteczności, w trakcie mycia głowy, niezbędne jest pozostawienie szamponu na skórze głowy przez co najmniej kilka minut. Dopiero potem można dany specyfik spłukać.

Środki cytostatyczne w szamponach przeciwłupieżowych

Substancje takie jak siarczek selenu, piroktonolamina oraz dziegcie są środkami cytostatycznymi. Ich zadaniem jest normalizacja procesów odbudowy komórek naskórka. W efekcie ich nadmierny przyrost tj. nadmierna regeneracja zostają zahamowane, a łupież zmniejsza się i znika. W miarę oddziaływania preparatów proces odnowy komórek naskórka się stabilizuje i normalizuje, ale bez pozostałych leków same substancje cytostatyczne nie zadziałają, chociaż w niektórych przypadkach piroktonolamina nazywana też oktopiroksem może doprowadzić do ustąpienia łupieżu. Jej mechanizm działania opiera się nie tylko na hamowaniu replikacji komórek naskórka, ale też hamowaniu rozwoju mikroflory bakteryjnej, ograniczeniu świądu i stanów zapalnych. Oktopiroks zmniejsza też wydzielanie łoju i ogranicza zjawisko lipolizy, do którego dochodzi wskutek szkodliwej działalności grzybów Malassezia furfur.

Łupież a środki keratolityczne

Związki siarki, mocznik, dziegcie i kwas salicylowy mają właściwości keratolityczne co znaczy, że ułatwiają rozbijanie łupieżowych łusek i ich usuwanie ze skóry. Dodatkowo wymienione wyżej keratolity mają właściwości złuszczające nadmiar zgromadzonego na skórze naskórka. Ich działanie, jakkolwiek zbawienne w przypadku łupieżu, może okazać się nieco zgubnym, ponieważ keratolity ścieńczają wierzchnią warstwę skóry. Keratolity trzeba stosować z umiarem, a wykorzystuje się je najczęściej w leczeniu intensywnego łupieżu tłustego, w którym łuski tworzą wręcz skorupy na głowie.

Środki przeciwgrzybicze

W leczeniu łupieżu wykorzystuje się takie środki jak klotrimazol, flutrimazol, ketokonazol i klimbazol, które wchodzą w skład szamponów leczniczych, oprócz tych leków dermatologia wykorzystuje też siarczek selenu, pirytionian cynku i cyklopiroksolaminę. Najczęściej lecznicze szampony przeciwłupieżowe opierają się jednak na ketokonazolu, nieco rzadziej w ich składzie znajdziemy klimbazol.
Wszystkie wymienione leki działają przeciwgrzybiczo tj. zapobiegają rozrostowi grzybów, zabijają je i stabilizują ich populację na skórze głowy.
W efekcie łupież znika. Leki przeciwgrzybicze charakteryzują się największą skutecznością działania, aczkolwiek bez pozostałych substancji leczenie łupieżu byłoby znacznie utrudnione, a na pewno nie można by mówić o profilaktyce.
Ważne: leki przeciwgrzybicze działają przez kilka godzin, a nawet kilka dni po zastosowaniu, bo wnikają głęboko w strukturę drożdżaków i oddziałują na nie przez dłuższy okres czasu, przy okazji dodajmy, że są one w zasadzie obojętne dla skóry głowy, nie wyrządzają więc dużej szkody naskórkowi ani głębiej położonym warstwom.